2022-10-07 11:10:38
Jakub Szela historycznie i baśniowo
1 paĹşdziernika 2022 roku, w ramach XVI Jasielskiego Festiwalu Literackiego, w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Jaśle odbyło się spotkanie z Damianem Nowakiem – historykiem i z Radkiem Rakiem – pisarzem.
Uczestnicy spotkania mieli możliwośÄ wysłuchania wykładu Damiana Nowaka, który przybliżył postaÄ Jakuba Szeli w kontekście historycznym i społecznym. Mówił o tym, jakie było podłoże i co determinowało wydarzenia 1846 roku, m.in. brak dróg, nieurodzaje i niskie plony spowodowane przez ciągłe deszcze, a w konsekwencji głód i epidemie: tyfus, dur brzuszny, czerwonka. Pierwsza połowa lat 40. XIX w. to czasy bardzo ciężkie jeśli chodzi o poziom życia mieszkańców Galicji. Sytuacja polityczna także była niesprzyjająca, po upadku powstania styczniowego było pewne, że wybuchnie kolejne. Ponadto austriaccy zaborcy dążyli do tego, żeby skłóciÄ szlachtę z chłopstwem.
Wioska Smarzowa (obecnie Smarżowa) stała się popularna dzięki Jakubowi Szeli, który był deputowanym gromady. Szela miał bezpośredni zatarg z rodziną szlachecką Boguszów, do której należał i która traktowała go w sposób okrutny i niezgodny z prawem. Był też uznawany za tego, który donosił do cyrkułu.
Ogólnie około sto wsi zostało objętych rabacją galicyjską, która trwała dwa lata. Co ciekawe, chłopi raczej nie atakowali swoich panów, ale tych z okolicznych wsi. Przy okazji rabacji formowały się różne szajki i grupy przestępcze, które zajmowały się kradzieżami i rozbojami.
Po Wiośnie Ludów władze austriackie podarowały Szeli majątek na Bukowinie. Zmarł w 1860 roku, prawdopodobnie pochowany z pominięciem obrządku kościelnego.
Jakub Szela to postaÄ kontrowersyjna, wokół której narosło wiele mitów i legend; z jednej strony potępiany, z drugiej widziany jako „król” chłopów, ten, który wyzwolił ich spod ucisku panów. Pewne jest natomiast – tak uważają antropolodzy – że Szela jako postaÄ, i rabacja jako wydarzenie historyczne, odbiły na nas piętno – dodał na zakończenie Damian Nowak.
O tym, że Szela jest postacią niejednoznaczną potwierdziło także spotkanie z Radkiem Rakiem, autorem nagrodzonej książki „Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli” (Nagroda Literacka Nike 2020).
W moim życiu pojawił się Szela dwukrotnie – w opowieściach mojego Dziadka i na lekcjach prowadzonych przez nauczyciela, pasjonata historii – powiedział na wstępie.
Autorowi zależało na tym, aby ukazaÄ życie dziewiętnastowiecznej wsi, relacje między dworem a chłopstwem, jak działało prawo i w jaki sposób było egzekwowane. Interesowało go, co było osią konfliktu między Boguszem a Szelą, skąd taka wielka nienawiśÄ zakończona tragicznymi wydarzeniami. W książce na pograniczu powieści historycznej, baśni i fantastyki patrzymy na świat raz oczami Jakuba Szeli, a raz jego pana Wiktoryna Bogusza. Przede wszystkim jest to jednak powieśÄ o duchowości i wewnętrznej drodze Szeli, o przechodzeniu na stronę zła z powodu utraty serca, w kontekście metaforycznym i filozoficznym.
Spora częśÄ książki jest o tej pustej skorupie, którą się Szela staje, i wielu trudnych doświadczeniach w trakcie wędrówki do podziemnego świata po utracone serce – wyjaśnił.
W powieści jest dużo nawiązań, aluzji literackich, cytatów i kryptocytatów. Jest też tu dużo modlitwy, religii, rozmów z Panem Bogiem. Za literackie arcydzieło Radek Rak uznaje poemat Brunona Jasieńskiego „Słowo o Jakóbie Szeli”, który trawestuje na potrzeby własnej narracji.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.
MBP w Jaśle
nowsza
starsza
Więcej z Jasła
Więcej z działu Informacje
Powiatowa Rada Rynku Pracy w Strzyżowie powołana
W związku z wejściem w życie ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, a tym samym zmianą zasad funkcjonowania rad rynku pracy, w powiecie strzyżowskim została powołana nowa Powiatowa ...
2026-01-17 20:41:55Andrzej Ślipski - Wójt Gminy Czudec jest przewodniczącym Konwentu Samorządów Powiatu Strzyżowskiego
Współdziałanie wszystkich samorządów na terenie powiatu strzyżowskiego jest ważną i stałą częścią naszej aktywności. Służy temu m.in. funkcjonujący niemal od początku powstania powiatu Konwent Samorządów Powiatu Strzyżowskiego jako ciało konsultacyjne, któremu co roku przewodniczy kolejny ...
2026-01-14 18:23:082026 - Rok Profilaktyki Zdrowotnej - wczesne badania ratują życie
Rok 2026 został ustanowiony Rokiem Profilaktyki Zdrowotnej â to ważne przypomnienie, że regularne badania i zdrowy styl życia mają kluczowe znaczenie dla wczesnego wykrywania chorób i skutecznego leczenia. Rak jelita grubego przez długi czas może ...
Chorwat
ChorwatZbiórka dla poszkodowanych mieszkańców Niewodnej
W ubiegłą środę wieczorem doszło do pożaru budynku należącego do mieszkańców naszej gminy z Niewodnej. W wyniku zdarzenia poszkodowana rodzina poniosła bardzo poważne straty materialne. W związku z zaistniałą sytuacją informujemy, że zbiórka środków finansowych ...
Bo ludzi dobrej woli jest więcej
Mówimy o pomaganiu głośno, bo wierzymy, że dobro ma siłę rozchodzenia się dalej. Ale bardzo często spotykamy się z czymś, co porusza jeszcze bardziej â z ludĹşmi, którzy zgłaszają się sami. Z potrzeby serca. Bez ...